लहान मुलांना उलटी होत असल्यास काय करावे? जाणून घ्या उपयुक्त घरगुती उपाय

लहान मुलांना उलटी होणे ही एक सामान्य समस्या आहे. विशेषतः नवजात बाळे आणि लहान मुलांमध्ये पचनसंस्था पूर्णपणे विकसित झालेली नसल्यामुळे हा त्रास वारंवार दिसून येतो. काही वेळा जास्त दूध पिणे, अपचन, पोटाचा संसर्ग किंवा हवामानातील बदल यांमुळे मुलांना उलटी होऊ शकते.

उलटी झाल्यानंतर अनेक पालक घाबरून जातात, पण प्रत्येक वेळी ही गंभीर समस्या असतेच असे नाही. मात्र योग्य काळजी न घेतल्यास मुलांच्या शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ शकते. त्यामुळे “लहान मुलांना उलटी होत असल्यास काय करावे” हे प्रत्येक पालकाने जाणून घेणे आवश्यक आहे.

____________________

मुलांना उलटी होण्याची कारणे

लहान मुलांना उलटी होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात.

१. अपचन
      

   ⇒  जास्त खाणे किंवा पचायला जड पदार्थ खाल्ल्यामुळे अपचन होऊन उलटी होऊ शकते.

२. पोटाचा संसर्ग

  ⇒   व्हायरल किंवा बॅक्टेरियल इन्फेक्शनमुळे मुलांना उलटी आणि जुलाब होऊ शकतात.

३. जास्त दूध पिणे

 ⇒   लहान बाळांनी जास्त दूध प्यायल्यास दूध परत बाहेर येऊ शकते.

४. प्रवासामुळे होणारी उलटी

  ⇒   गाडी, बस किंवा कारमध्ये प्रवास करताना काही मुलांना उलटी होते.

५. अन्न विषबाधा

  ⇒   खराब किंवा दूषित अन्न खाल्ल्यामुळे उलटी होऊ शकते.

६. ताप किंवा इतर आजार

 ⇒   ताप, सर्दी किंवा कानाच्या संसर्गामुळेही काही वेळा मुलांना उलटी होते.

____________________

 

उलटी होत असल्याची लक्षणे

⏵मळमळ होणे
⏵पोटात दुखणे
⏵अशक्तपणा
⏵भूक कमी होणे
⏵वारंवार उलटी होणे
⏵काही वेळा ताप किंवा जुलाब होणे

____________________

लहान मुलांना उलटी होत असल्यास काय करावे?

१. मुलाला थोडा आराम द्या

⇾ उलटी झाल्यानंतर मुलाला शांत आणि आरामदायक ठिकाणी झोपवा. 

लगेच धावपळ करू देऊ नका.

२. शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ देऊ नका

⇾ उलटीमुळे शरीरातील पाणी कमी होते.

काय द्यावे?

⏵थोडे-थोडे पाणी
⏵ORS द्रावण
⏵नारळ पाणी
⏵लिंबूपाणी

⇾ एकदम जास्त पाणी देण्याऐवजी थोड्या प्रमाणात वारंवार द्या.

३. हलका आहार द्या

⇾ उलटी होत असल्यास मुलाला हलके आणि पचायला सोपे पदार्थ द्यावेत.

काय खाऊ द्यावे?

⏵खिचडी
⏵भात
⏵केळे
⏵सफरचंदाचा गर

४. तेलकट आणि तिखट पदार्थ टाळा

⇾ जंक फूड, तिखट आणि तेलकट पदार्थ पचन बिघडवू शकतात.

५. आले (अदरक) उपयोगी ठरू शकते

⇾ आल्यामुळे मळमळ कमी होण्यास मदत होते.

उपाय:

⇾ मोठ्या मुलांना थोडासा आल्याचा रस मधासोबत देऊ शकता.

६. स्तनपान सुरू ठेवा

⇾ लहान बाळांना उलटी होत असली तरी स्तनपान थांबवू नये. मात्र एकावेळी कमी प्रमाणात दूध द्यावे.

७. मुलाला सरळ झोपवा

⇾ उलटी झाल्यानंतर लगेच मुलाला पूर्ण सपाट झोपवू नका. डोके थोडे उंच ठेवा.

____________________

घरगुती उपाय

१. लिंबू पाणी

⇾ लिंबूमुळे पोट शांत राहण्यास मदत होते.

कसे द्यावे?

⇾ कोमट पाण्यात थोडासा लिंबूरस मिसळून द्या.

२. जिरे पाणी

⇾ जिरे पचन सुधारण्यासाठी उपयुक्त आहे.

उपाय:

⇾ जिरे उकळून ते पाणी थंड करून द्या.

३. पुदिन्याचा वापर

⇾ पुदिना मळमळ कमी करण्यास मदत करतो.

उपाय:

⇾ मोठ्या मुलांना पुदिन्याचा हलका चहा देऊ शकता.

४. केळे

⇾ केळे पचायला हलके असते आणि शरीराला ऊर्जा देते.

____________________

उलटी होत असताना काय टाळावे?

⏵एकदम भरपूर पाणी देणे
⏵ तिखट आणि तेलकट पदार्थ
⏵कोल्ड ड्रिंक्स
⏵जबरदस्तीने खाऊ घालणे
⏵बाहेरचे अस्वच्छ अन्न

____________________

मुलांमध्ये पाण्याची कमतरता ओळखण्याची लक्षणे

⇾ उलटीमुळे शरीरातील पाणी कमी होणे धोकादायक ठरू शकते.

लक्षणे:

⏵तोंड कोरडे पडणे
⏵लघवी कमी होणे
⏵खूप थकवा येणे
⏵डोळे खोल जाणे
⏵रडताना अश्रू न येणे

अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांकडे जा.

____________________

कधी डॉक्टरांकडे जावे?

⇾ घरगुती उपायांनी आराम न मिळाल्यास किंवा खालील लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा:

⏵सतत उलटी होणे
⏵उलटीमध्ये रक्त दिसणे
⏵खूप ताप येणे
⏵मुलाला झोप येत राहणे
⏵श्वास घेण्यास त्रास होणे
⏵उलटीसोबत जुलाब होणे
⏵मुलगा/मुलगी काहीही खाऊ-पिऊ शकत नसणे

____________________

उलटी टाळण्यासाठी काही महत्त्वाच्या सवयी

१. स्वच्छता राखा

⇾ जेवणापूर्वी हात धुण्याची सवय लावा.

२. ताजे अन्न द्या

⇾ शिळे किंवा बाहेरचे अस्वच्छ अन्न टाळा.

३. जास्त खाऊ घालू नका

⇾ एकावेळी खूप अन्न दिल्यास अपचन होऊ शकते.

४. प्रवासात काळजी घ्या

⇾ प्रवासादरम्यान हलका आहार द्या.

____________________

लहान बाळांमध्ये दूध उलटी होणे सामान्य आहे का?

होय. अनेक नवजात बाळांमध्ये दूध प्यायल्यानंतर थोडे दूध बाहेर येते. हे सामान्य असू शकते. मात्र वारंवार आणि जोरात उलटी होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

____________________

मुलांच्या आहाराची भूमिका

योग्य आहारामुळे मुलांची पचनसंस्था मजबूत राहते.

आहारात यांचा समावेश करा:

⏵फळे
⏵भाज्या
⏵ताक
⏵सूप
⏵हलके घरगुती पदार्थ

____________________

निष्कर्ष

“लहान मुलांना उलटी होत असल्यास काय करावे” हे माहिती असल्यास पालक योग्य वेळी योग्य काळजी घेऊ शकतात. उलटी ही अनेक वेळा सामान्य कारणांमुळे होत असली तरी शरीरातील पाण्याची कमतरता होऊ न देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

हलका आहार, पुरेसे पाणी, ORS आणि योग्य विश्रांती यामुळे मुलांना लवकर आराम मिळू शकतो. मात्र सतत उलटी होत असल्यास किंवा गंभीर लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

योग्य स्वच्छता, पौष्टिक आहार आणि काळजी यामुळे मुलांचे आरोग्य चांगले राहते आणि अशा समस्या कमी होतात.

निरोगी मुलं म्हणजे आनंदी कुटुंबाची खरी ओळख!

____________________