पोट साफ होण्यासाठी घरगुती उपाय | बद्धकोष्ठता दूर करण्यासाठी 15 प्रभावी उपाय

सकाळी उठल्यानंतर पोट व्यवस्थित साफ न होणे, शौचास बसताना जास्त जोर लावावा लागणे किंवा दोन-तीन दिवस शौच न होणे ही समस्या अनेकांना जाणवते. या समस्येला सामान्यतः बद्धकोष्ठता (Constipation) असे म्हटले जाते. अनियमित आहार, कमी पाणी पिणे, आहारातील फायबरची कमतरता, व्यायामाचा अभाव आणि ताणतणाव यामुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रास होऊ शकतो.

कधीतरी पोट साफ न होणे ही सामान्य बाब असू शकते. मात्र ही समस्या वारंवार होत असेल तर तिच्याकडे दुर्लक्ष करू नये. काही साधे आहार आणि जीवनशैलीतील बदल पोट साफ होण्यासाठी घरगुती उपाय म्हणून उपयोगी ठरू शकतात.

चला तर मग पोट साफ होण्यासाठी कोणते उपाय करावेत, काय खावे आणि कोणत्या वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा हे जाणून घेऊया.

________________

बद्धकोष्ठता म्हणजे काय?

शौचास जाण्याची वारंवारता प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळी असते. मात्र शौच खूप कठीण होणे, शौच करताना जास्त जोर लावावा लागणे, पोट पूर्णपणे साफ न झाल्यासारखे वाटणे किंवा नेहमीपेक्षा कमी वेळा शौच होणे याला बद्धकोष्ठतेशी संबंधित समस्या मानली जाऊ शकते.

बद्धकोष्ठता काही दिवसांची असू शकते किंवा काही लोकांमध्ये ती दीर्घकाळही राहू शकते.

________________

पोट साफ न होण्याची प्रमुख कारणे

पोट साफ न होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात.आहारात फायबरचे प्रमाण कमी असणे

⏵कमी पाणी पिणे

⏵नियमित व्यायामाचा अभाव

⏵शौचाची इच्छा वारंवार दाबून ठेवणे

⏵अनियमित जीवनशैली

⏵जास्त प्रमाणात प्रक्रिया केलेले पदार्थ खाणे

⏵तणाव आणि चिंता

⏵काही औषधांचे दुष्परिणाम

⏵प्रवास किंवा दिनचर्येत अचानक बदल

⏵काही आरोग्यविषयक समस्या

________________

पोट साफ होण्यासाठी घरगुती उपाय

1. सकाळी कोमट पाणी प्या

सकाळी उठल्यानंतर एक ग्लास कोमट पाणी पिण्याची सवय काही लोकांना शौचाची नियमितता राखण्यास मदत करू शकते.

दिवसभरही शरीराला आवश्यक तेवढे पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे.

2. आहारात फायबर वाढवा

बद्धकोष्ठतेसाठी फायबरयुक्त आहार महत्त्वाचा आहे. फायबरमुळे शौचाला आकार मिळण्यास आणि आतड्यांची हालचाल सुरळीत होण्यास मदत होते.

आहारात पुढील पदार्थांचा समावेश करा:

≫ पालेभाज्या

≫ गाजर

≫ बीट

≫ सफरचंद

≫ पेरू

≫ पपई

≫ संत्री

≫ ओट्स

≫ संपूर्ण धान्य

≫कडधान्ये

≫ जवस आणि चिया बिया

फायबर अचानक मोठ्या प्रमाणात वाढवण्याऐवजी हळूहळू वाढवणे चांगले.


3. पपई खा

पपईमध्ये फायबर आणि पाण्याचे प्रमाण असते. त्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून पपई खाल्ल्याने काही व्यक्तींना पचनक्रिया आणि शौचाची नियमितता राखण्यास मदत होऊ शकते.

4. मनुका किंवा बेदाणे

मनुका किंवा बेदाण्यांमध्ये फायबर असते. काही लोक रात्री भिजवलेले बेदाणे सकाळी खातात.

मात्र मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी सुकामेवा किंवा गोड पदार्थांचे प्रमाण डॉक्टरांच्या किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार ठरवावे.

5. जवसाचा वापर करा

जवसामध्ये फायबर असते. ते दह्यात, ओट्समध्ये किंवा इतर पदार्थांमध्ये योग्य प्रमाणात मिसळून घेता येते.

जवस घेताना पुरेसे पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे.

6. नियमित चालण्याची सवय लावा

शारीरिक हालचाल कमी असल्यास बद्धकोष्ठता वाढू शकते. दररोज चालणे, हलका व्यायाम किंवा योगासने केल्याने आतड्यांच्या हालचालींना मदत होऊ शकते.

दररोज आपल्या क्षमतेनुसार काही वेळ चालण्याचा प्रयत्न करा.

7. शौचाची इच्छा दाबू नका

शौचाची इच्छा झाल्यानंतर ती वारंवार दाबून ठेवण्याची सवय टाळा. नियमित वेळ ठरवून शांतपणे शौचास जाण्याची सवय लावणे फायदेशीर ठरू शकते.

8. सकाळच्या नाश्त्याकडे दुर्लक्ष करू नका

नियमित आणि पौष्टिक नाश्ता केल्याने पचनसंस्थेची दिनचर्या व्यवस्थित ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

नाश्त्यामध्ये ओट्स, फळे, भाज्या किंवा संपूर्ण धान्याचे पदार्थ घेता येतात.

9. दही आणि प्रोबायोटिक पदार्थ

दही आणि काही आंबवलेले पदार्थ आतड्यांतील उपयुक्त जिवाणूंच्या संतुलनासाठी मदत करू शकतात. मात्र प्रत्येक व्यक्तीला याचा परिणाम सारखा असेलच असे नाही.

___________

पोट साफ होण्यासाठी कोणता आहार घ्यावा?

बद्धकोष्ठता होत असल्यास आहारात विविध प्रकारचे नैसर्गिक आणि फायबरयुक्त पदार्थ समाविष्ट करणे उपयुक्त ठरू शकते.

फळे

⇢ पपई

⇢ पेरू

⇢ सफरचंद

⇢ नाशपती

⇢ संत्री

⇢ किवी

भाज्या

⇢ पालक

⇢ मेथी

⇢ गाजर

⇢ बीट

⇢ भोपळा

⇢ भेंडी

धान्य आणि कडधान्ये

⇢ ओट्स

⇢ ज्वारी

⇢ बाजरी

⇢ नाचणी

⇢ डाळी

⇢ हरभरा

⇢ मूग

________________

कोणते पदार्थ कमी करावेत?

बद्धकोष्ठतेचा त्रास असल्यास पुढील पदार्थांचे प्रमाण कमी ठेवणे फायदेशीर ठरू शकते:

⏵जंक फूड

⏵पॅकेज्ड स्नॅक्स

⏵मैद्याचे पदार्थ

⏵अतिप्रमाणात तळलेले पदार्थ

⏵जास्त साखर असलेले पदार्थ

⏵प्रक्रिया केलेले मांस

⏵कमी फायबर असलेले अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ

________________

पाणी किती प्यावे?

पोट साफ होण्यासाठी पुरेसे द्रवपदार्थ घेणे महत्त्वाचे आहे. मात्र प्रत्येक व्यक्तीची पाण्याची गरज वेगळी असते. हवामान, व्यायाम, वय आणि आरोग्य यानुसार पाण्याची गरज बदलते.

किडनी, हृदय किंवा इतर आजारांमुळे डॉक्टरांनी द्रवपदार्थ मर्यादित करण्यास सांगितले असल्यास त्यांच्या सूचनांचे पालन करा.

________________

पोट साफ करण्यासाठी कोणत्या सवयी टाळाव्यात?

⏵शौचाची इच्छा दाबणे

⏵दिवसभर कमी पाणी पिणे

⏵सतत बैठे काम करणे

⏵फायबरयुक्त पदार्थ पूर्णपणे टाळणे

⏵डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय रेचक औषधांचा वारंवार वापर

⏵अचानक खूप मोठ्या प्रमाणात फायबर घेणे

________________

बद्धकोष्ठता किती दिवस राहू शकते?

साधी बद्धकोष्ठता आहार आणि जीवनशैलीतील बदलांमुळे काही दिवसांत सुधारू शकते. मात्र त्रास वारंवार होत असेल किंवा अनेक आठवडे सुरू असेल तर त्यामागील कारण शोधणे आवश्यक आहे.

________________

डॉक्टरांकडे कधी जावे?

बद्धकोष्ठतेसोबत खालील लक्षणे असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा:

⏵शौचामध्ये रक्त येणे

⏵सतत किंवा तीव्र पोटदुखी

⏵वारंवार उलट्या होणे

⏵पोट खूप फुगणे

⏵अचानक वजन कमी होणे

⏵भूक कमी होणे

⏵सतत थकवा जाणवणे

⏵शौचाची सवय अचानक बदलणे

⏵घरगुती उपाय करूनही समस्या सुधारत नसणे

[विशेषतः तीव्र पोटदुखी, उलट्या आणि शौच किंवा वायू अजिबात न होणे अशी लक्षणे असल्यास तातडीने वैद्यकीय तपासणी आवश्यक असू शकते.]

________________

निष्कर्ष

पोट साफ होण्यासाठी घरगुती उपाय करताना सर्वप्रथम आपल्या आहाराकडे आणि जीवनशैलीकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. पुरेसे पाणी पिणे, फायबरयुक्त फळे-भाज्या खाणे, नियमित चालणे, शौचाची इच्छा न दाबणे आणि नियमित दिनचर्या ठेवणे यामुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र बद्धकोष्ठता वारंवार होत असेल किंवा त्यासोबत रक्तस्राव, तीव्र पोटदुखी, उलट्या किंवा अचानक वजन कमी होणे यांसारखी लक्षणे दिसत असतील, तर केवळ घरगुती उपायांवर अवलंबून राहू नये. अशा परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन योग्य कारण आणि उपचार समजून घेणे आवश्यक आहे.

________________

FAQ – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. पोट साफ होण्यासाठी सकाळी काय घ्यावे?

Ans - सकाळी कोमट पाणी घेणे आणि त्यानंतर फायबरयुक्त नाश्ता करणे काही लोकांना शौचाची नियमितता राखण्यास मदत करू शकते.

2. पपई खाल्ल्याने पोट साफ होते का?

Ans -पपईमध्ये फायबर आणि पाण्याचे प्रमाण असल्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून ती पचनक्रिया आणि शौचाच्या नियमिततेस मदत करू शकते.

3. पोट साफ होण्यासाठी इसबगोल घेऊ शकतो का?

Ans -इसबगोल हा फायबरचा स्रोत आहे आणि बद्धकोष्ठतेसाठी वापरला जातो. तो घेताना पुरेसे पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे. नियमित वापरापूर्वी डॉक्टरांचा किंवा फार्मासिस्टचा सल्ला घ्या.

4. बद्धकोष्ठता असल्यास किती पाणी प्यावे?

Ans -शरीराला आवश्यक तेवढे पाणी नियमितपणे घ्यावे. पाण्याची गरज व्यक्तीनुसार बदलते. किडनी किंवा हृदयाचा आजार असल्यास डॉक्टरांच्या द्रवपदार्थविषयक सूचनांचे पालन करावे.

5. पोट साफ होण्यासाठी कोणती फळे खावीत?

Ans -पपई, पेरू, नाशपती, सफरचंद, संत्री आणि किवी यांसारखी फायबरयुक्त फळे आहारात समाविष्ट करता येतात.

6. रोज शौच होणे आवश्यक आहे का?

Ans -प्रत्येक व्यक्तीची शौचाची सामान्य वारंवारता वेगळी असू शकते. रोज शौच न झाल्यानेच बद्धकोष्ठता आहे असे ठरवता येत नाही. शौच कठीण होणे, जोर लावावा लागणे किंवा पोट पूर्ण साफ न झाल्यासारखे वाटणे यासारखी लक्षणेही महत्त्वाची आहेत.

7. बद्धकोष्ठतेसाठी डॉक्टरांकडे कधी जावे?

Ans -बद्धकोष्ठता सतत किंवा वारंवार होत असल्यास, तसेच शौचात रक्त, तीव्र पोटदुखी, उलट्या, अचानक वजन कमी होणे किंवा पोट खूप फुगणे यांसारखी लक्षणे असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

________________