स्वामित्व योजना काय आहे? फायदे ऐकून तुम्हालाही आश्चर्य वाटेल!

ग्रामीण भारतात अनेक कुटुंबे पिढ्यान्-पिढ्या आपल्या घरात राहत असली, तरी त्या घरावर कायदेशीर मालकी हक्क नसल्यामुळे त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. कर्ज मिळण्यात अडथळे, मालमत्तेवर वाद, शासकीय योजनांचा लाभ न मिळणे अशा समस्या कायम राहतात. याच पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने स्वामित्व योजना सुरू केली. मग नेमके स्वामित्व योजना काय आहे, तिचे उद्दिष्ट काय, फायदे कोणते आणि ती कशी राबवली जाते, हे सविस्तरपणे पाहूया.

_________________

स्वामित्व योजना काय आहे?

स्वामित्व योजना (SVAMITVA – Survey of Villages and Mapping with Improvised Technology in Village Areas) ही केंद्र सरकारची महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. ग्रामीण भागातील घरजमिनींचे अचूक सर्वेक्षण करून नागरिकांना त्यांच्या घराच्या जमिनीचे कायदेशीर मालकी प्रमाणपत्र (Property Card) देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. ही योजना पंचायती राज मंत्रालयाच्या माध्यमातून राबवली जाते.

सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, स्वामित्व योजना काय आहे ? याचे उत्तर असे की – ही योजना ग्रामीण नागरिकांना त्यांच्या घराच्या जमिनीवर अधिकृत मालकी हक्क मिळवून देणारी एक महत्त्वाची सरकारी पहल आहे.

_________________

स्वामित्व योजनेची सुरुवात

स्वामित्व योजनेची सुरुवात २४ एप्रिल २०२० रोजी राष्ट्रीय पंचायती राज दिनानिमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते झाली. सुरुवातीला काही राज्यांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर ही योजना राबवण्यात आली आणि यशस्वी अंमलबजावणीनंतर देशभरात विस्तार करण्यात आला.

_________________

स्वामित्व योजनेची गरज का भासली?

ग्रामीण भागात अनेक घरांची नोंद अधिकृत जमिनीच्या कागदपत्रांत नसते. त्यामुळे मालमत्तेवर वाद निर्माण होतात

• बँक कर्ज मिळत नाही
• विकासकामांमध्ये अडथळे येतात
• नागरिकांना कायदेशीर संरक्षण मिळत नाही

या सर्व समस्यांवर तोडगा काढण्यासाठी स्वामित्व योजना काय आहे हे समजून घेणे आणि तिची अंमलबजावणी करणे अत्यंत आवश्यक ठरते.

_________________

स्वामित्व योजना कशी राबवली जाते?

• या योजनेअंतर्गत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो.

• ड्रोनच्या साहाय्याने गावातील घरजमिनींचे सर्वेक्षण केले जाते

• GIS (भौगोलिक माहिती प्रणाली) तंत्रज्ञानाचा वापर करून अचूक नकाशे तयार केले जातात

• सर्वेक्षणानंतर मालकी हक्काची माहिती तपासली जाते

• पात्र लाभार्थ्यांना डिजिटल स्वरूपात प्रॉपर्टी कार्ड दिले जाते

• यामुळे प्रक्रिया जलद, पारदर्शक आणि विश्वासार्ह ठरते.

_________________

स्वामित्व योजनेचे प्रमुख उद्दिष्टे

स्वामित्व योजना काय आहे हे समजून घेताना तिची उद्दिष्टे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे:

• ग्रामीण घरजमिनींचे अचूक मोजमाप करणे

• नागरिकांना कायदेशीर मालकी हक्क देणे

• मालमत्तेवरील वाद कमी करणे

• आर्थिक समावेशनाला चालना देणे

• गावांच्या नियोजनबद्ध विकासास मदत करणे

__________________

स्वामित्व योजनेचे फायदे

स्वामित्व योजनेमुळे ग्रामीण नागरिकांना अनेक लाभ मिळतात:

• घराच्या जमिनीवर अधिकृत मालकी हक्क मिळतो

• बँक व वित्तीय संस्थांकडून कर्ज घेणे सोपे होते

• मालमत्तेचे मूल्य वाढते

• कौटुंबिक वाद आणि जमिनीचे तंटे कमी होतात

• ग्रामपंचायतींना कर आकारणी व विकास आराखडा तयार करणे सोपे जाते

_________________

स्वामित्व योजना आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था

स्वामित्व योजना काय आहे याचे महत्त्व ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीनेही मोठे आहे. मालकी हक्क मिळाल्यामुळे नागरिक स्वतःच्या मालमत्तेचा उपयोग आर्थिक विकासासाठी करू शकतात. लघुउद्योग, गृहउद्योग किंवा शेतीपूरक व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कर्ज मिळणे सुलभ होते. यामुळे ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मितीला चालना मिळते.

_________________

निष्कर्ष

एकंदरीत पाहता, स्वामित्व योजना ही ग्रामीण भारतासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल आहे. घराच्या जमिनीवर मालकी हक्क मिळाल्यामुळे नागरिकांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि आर्थिक व सामाजिक स्थैर्य निर्माण होते. स्वामित्व योजना काय आहे हे समजून घेऊन तिचा लाभ घेणे प्रत्येक ग्रामीण नागरिकासाठी महत्त्वाचे आहे. ही योजना केवळ कागदपत्रांची नाही, तर ग्रामीण भारताच्या सशक्तीकरणाची एक ठोस पायरी आहे.

_________________