सोरायसिस आजार कशामुळे होतो? | कारणे, लक्षणे, उपचार आणि प्रतिबंध मराठी

 

सोरायसिस हा त्वचेचा एक दीर्घकालीन (Chronic) आणि संसर्गजन्य नसलेला आजार आहे. या आजारामध्ये त्वचेच्या पेशी नेहमीपेक्षा खूप वेगाने तयार होतात. त्यामुळे त्वचेवर लालसर, जाड, खवलेदार आणि खाज येणारे चट्टे दिसू लागतात. हा आजार कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला होऊ शकतो, मात्र प्रामुख्याने १५ ते ३५ वर्षे वयोगटातील लोकांमध्ये तो अधिक आढळतो.

अनेक लोकांच्या मनात प्रश्न असतो की "सोरायसिस आजार कशामुळे होतो?" याचे नेमके एकच कारण नसले तरी रोगप्रतिकारक शक्तीतील बिघाड, आनुवंशिकता आणि काही पर्यावरणीय घटक यामुळे हा आजार होण्याची शक्यता वाढते.

या लेखात आपण सोरायसिसची कारणे, लक्षणे, प्रकार, उपचार आणि प्रतिबंध यांची सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.

__________________

सोरायसिस म्हणजे काय?

Psoriasis हा एक Autoimmune Skin Disease आहे. या आजारात शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती चुकून निरोगी त्वचेच्या पेशींवर परिणाम करते. त्यामुळे त्वचेच्या नवीन पेशी अतिशय वेगाने तयार होतात आणि त्या त्वचेच्या पृष्ठभागावर जमा होऊन जाड, पांढरे किंवा चंदेरी खवले तयार होतात.

हा आजार संसर्गजन्य नाही. म्हणजेच सोरायसिस असलेल्या व्यक्तीच्या संपर्कात आल्याने दुसऱ्या व्यक्तीला हा आजार होत नाही.

__________________

सोरायसिस आजार कशामुळे होतो?

सोरायसिस होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यातील प्रमुख कारणे पुढीलप्रमाणे आहेत.

१. रोगप्रतिकारक शक्तीतील बिघाड

सोरायसिस हा ऑटोइम्यून आजार असल्यामुळे शरीराची प्रतिकारशक्ती चुकीने त्वचेच्या निरोगी पेशींवर हल्ला करते. त्यामुळे त्वचेच्या पेशी ३ ते ५ दिवसांत तयार होतात, तर सामान्यतः ही प्रक्रिया सुमारे २८ दिवसांची असते.


२. आनुवंशिक कारणे

जर आई-वडील किंवा जवळच्या नातेवाईकांना सोरायसिस असेल, तर पुढील पिढीमध्ये हा आजार होण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळे आनुवंशिकता हे या आजाराचे महत्त्वाचे कारण मानले जाते.


३. ताणतणाव

जास्त मानसिक ताण, चिंता किंवा नैराश्य यामुळे सोरायसिसची लक्षणे वाढू शकतात किंवा प्रथमच दिसू शकतात.


४. त्वचेला झालेली दुखापत

त्वचेवर जखम होणे, भाजणे, खरचटणे किंवा कीटक चावणे यानंतर काही व्यक्तींमध्ये त्या भागावर सोरायसिस दिसू शकतो.


५. संसर्ग

घशातील काही जिवाणूजन्य संसर्ग, विषाणूजन्य आजार किंवा इतर संक्रमणांनंतर काही रुग्णांमध्ये सोरायसिस सुरू होऊ शकतो.


६. काही औषधे

काही औषधांमुळे सोरायसिसची लक्षणे वाढू शकतात. कोणतेही औषध स्वतःहून बंद न करता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.


७. हवामान

थंड आणि कोरड्या हवामानात त्वचा अधिक कोरडी पडते. त्यामुळे अनेक रुग्णांमध्ये हिवाळ्यात सोरायसिसची लक्षणे वाढलेली दिसतात.


८. धूम्रपान आणि मद्यपान

धूम्रपान आणि अतिप्रमाणात मद्यपान केल्याने सोरायसिसचा धोका वाढू शकतो तसेच उपचारांचा परिणाम कमी होऊ शकतो.

_________________

सोरायसिसची लक्षणे

या आजाराची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगवेगळी असू शकतात.

मुख्य लक्षणे:

⏵त्वचेवर लाल रंगाचे चट्टे दिसणे
⏵त्यावर पांढरे किंवा चंदेरी खवले तयार होणे
⏵तीव्र खाज येणे
⏵त्वचा कोरडी पडणे
⏵त्वचा फुटून रक्त येणे
⏵जळजळ किंवा वेदना होणे
⏵नखांवर खड्डे किंवा रंग बदलणे
⏵काही रुग्णांमध्ये सांधेदुखी होणे

__________________

सोरायसिसचे प्रकार

१. प्लॅक सोरायसिस

हा सर्वात सामान्य प्रकार असून बहुतेक रुग्णांमध्ये याच प्रकारचे निदान होते.

२. गटेट सोरायसिस

यामध्ये शरीरावर लहान लाल ठिपके दिसतात.

३. इनव्हर्स सोरायसिस

काखा, जांघा आणि त्वचेच्या घड्यांमध्ये दिसतो.

४. पस्ट्युलर सोरायसिस

त्वचेवर पूयुक्त फोड दिसतात.

५. एरिथ्रोडर्मिक सोरायसिस

हा अत्यंत दुर्मिळ पण गंभीर प्रकार आहे. अशा वेळी तातडीने वैद्यकीय उपचार आवश्यक असतात.

__________________

सोरायसिसचे निदान

त्वचारोगतज्ज्ञ रुग्णाची त्वचा तपासून निदान करतात. काही वेळा त्वचेचा छोटा नमुना (Biopsy) तपासणीसाठी घेतला जाऊ शकतो.

__________________

सोरायसिसवर उपचार

सोरायसिस पूर्णपणे बरा करणारा निश्चित उपचार सध्या उपलब्ध नसला, तरी योग्य उपचारांमुळे लक्षणे मोठ्या प्रमाणात नियंत्रणात ठेवता येतात.

उपचारांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश असू शकतो.

१. औषधी क्रीम आणि मलम

- त्वचेवरील सूज आणि खाज कमी करण्यासाठी डॉक्टर औषधी क्रीम सुचवू शकतात.

२. प्रकाश उपचार (Phototherapy)

- नियंत्रित अल्ट्राव्हायोलेट (UV) प्रकाशाचा वापर करून काही रुग्णांमध्ये चांगला फायदा होतो.

३. तोंडावाटे किंवा इंजेक्शनद्वारे औषधे

- मध्यम ते गंभीर सोरायसिसमध्ये डॉक्टर विशिष्ट औषधे किंवा जैविक (Biologic) उपचारांचा सल्ला देऊ शकतात.

[ महत्त्वाची सूचना: कोणतेही औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय घेऊ नये. ]

__________________

सोरायसिसमध्ये काय काळजी घ्यावी?

⏵त्वचा नेहमी ओलसर (Moisturized) ठेवा.

⏵पुरेसे पाणी प्या.

⏵ताणतणाव कमी करण्याचा प्रयत्न करा.

⏵संतुलित आहार घ्या.

⏵धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा.

⏵त्वचा जास्त कोरडी होऊ देऊ नका.

⏵डॉक्टरांनी दिलेली औषधे नियमित वापरा.

__________________

सोरायसिस टाळता येतो का?

सोरायसिस पूर्णपणे टाळणे नेहमी शक्य नसले, तरी काही गोष्टींची काळजी घेतल्यास त्याची तीव्रता कमी करता येते.

⏵ नियमित व्यायाम करा.
⏵ पुरेशी झोप घ्या.
⏵ ताणतणाव नियंत्रणात ठेवा.
⏵ त्वचेची योग्य काळजी घ्या.
⏵ संसर्ग झाल्यास वेळेवर उपचार घ्या.
⏵ डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे बदलू नका.

__________________

सोरायसिसबद्दलचे गैरसमज

गैरसमज १: सोरायसिस हा संसर्गजन्य आजार आहे.
सत्य: नाही. हा आजार एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत नाही.

गैरसमज २: सोरायसिस हा फक्त त्वचेचा आजार आहे.
सत्य: हा मुख्यतः रोगप्रतिकारक शक्तीशी संबंधित आजार आहे आणि काही रुग्णांमध्ये सांध्यांवरही परिणाम होऊ शकतो.

गैरसमज ३: सोरायसिसवर उपचारच नाहीत.
सत्य: योग्य उपचार आणि जीवनशैलीतील बदलांमुळे लक्षणे प्रभावीपणे नियंत्रणात ठेवता येतात.

__________________

निष्कर्ष

सोरायसिस हा दीर्घकालीन पण संसर्गजन्य नसलेला त्वचारोग आहे. रोगप्रतिकारक शक्तीतील बदल, आनुवंशिकता, ताणतणाव आणि काही पर्यावरणीय कारणांमुळे हा आजार होऊ शकतो. वेळेवर निदान, त्वचारोगतज्ज्ञांचा योग्य सल्ला, नियमित उपचार आणि आरोग्यदायी जीवनशैली यामुळे सोरायसिसची लक्षणे नियंत्रित ठेवणे शक्य आहे. त्वचेवर लाल, खवलेदार चट्टे किंवा वारंवार खाज येत असल्यास स्वतः उपचार न करता त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे हा सर्वात योग्य मार्ग आहे.

__________________